බුද්ධ නීති සංග්‍රහය

සංඥාපනය
ලෝකයේ සහ දුකේ ස්වභාවය
ලෝකය දුකෙන් පිරී ඇත: ලෝකයේ ජීවත් වන සෑම කෙනෙකුම අඩු වැඩි වශයෙන් දුක් විඳින අතර, සර්වප්‍රකාරයෙන්ම (සම්පූර්ණයෙන්ම) දුකින් මිදුණු පුද්ගලයෙකු සොයා ගැනීම උගහටය.
දුක සොයාගෙන පැමිණීම: මිනිසා බාහිරින් කෙතරම් ආරක්ෂා වී සිටියත්, ඔහු අකමැති දුක් කරදර ඔහුව සොයාගෙන පැමිණේ.
සැපත/සම්පත්තිය ඈතට යාම: මිනිසා කැමැත්තෙන් සොයන සම්පත් හෝ සැපය ඔහුව සොයා එන්නේ නැත. එය තමන්ට පෙනි පෙනී ඈතට දුවන අතර, ඉතා අමාරුවෙන් ළඟා කරගත්තද ක්ෂණයකින් ගිලිහී යයි.
මිනිසා මුහුණ දෙන අසීරු අභියෝග 5 (පංච කරුණු)
පාඨයට අනුව ලෝකයේ උපන් මිනිසෙකුට පහත සඳහන් කරුණු පහ සාක්ෂාත් කරගැනීම ඉතා දුෂ්කරය:
තමන්ට පැමිණි දුක් වලින් ඉක්මනින් නිදහස් වීම.
තමන්ට පැමිණීමට ඇති දුක් කල්තියා වළක්වා ගැනීම.
මෙතෙක් තමන්ට නොලැබුණු අලුත් සම්පත් ළඟා කරගැනීම.
තමන් සතු වී ඇති සම්පත් විනාශ වීමට නොදී ආරක්ෂා කර පවත්වාගෙන යාම.
මරණින් මතු අපාගත නොවී සුගතිගාමී (යහපත් ආත්මයක උපත ලැබීම) වීම.
මෙලොව සහ පරලොව ජයග්‍රහණය
"නුණ මඳ තැනැත්තා දෙලොවින්ම පිරිහෙන්නේය. මෙලොව පමණක් දන්නා තැනැත්තා පරලොවින් පිරිහෙන්නේය."
නුවණේ වටිනාකම: ඉහත සඳහන් කළ කරුණු පහ සාක්ෂාත් කරගැනීමට නම් මිනිසාට මහත් ප්‍රඥාවක් (නුවණක්) තිබිය යුතුය. නුවණ අඩු පුද්ගලයා මෙලොව මෙන්ම පරලොවද පිරිහීමට පත්වේ.
නීතිය සහ උපදෙස්: මෙම කරුණු පහ ඉටුකර ගැනීම සඳහා මිනිසා විසින් දැනගත යුතු බොහෝ කරුණු සහ පිළිපැදිය යුතු බොහෝ උපදෙස් සමුදායක් පවතී. පාඨයට අනුව එය "නීතිය" ලෙස හඳුන්වයි. (මෙහි 'නීතිය' යනු ලෞකික නීතිය පමණක් නොව, ජීවිතය හැඩගස්වන ධර්මතාවය හෝ සදාචාරාත්මක නීති පද්ධතිය විය හැකිය).